W tej części serwisu znajdują się podstawowe informacje o Głuchych, ich kulturze i języku. Celem jest zwiększenie świadomości osób, które na co dzień nie mają kontaktu z niesłyszącymi. Wszystkie wątpliwości były konsultowane z osobą głuchą od urodzenia, członkiem kultury Głuchych.
Kwestia zwracania się do osoby niesłyszącej jest sprawą indywidualną. W kontaktach jeden na jeden powinno się zapytać daną osobę jak chciałaby, żeby się do niej zwracać. Kiedy mówimy/piszemy o grupie ludzi, można użyć jednego z poniższych określeń[1]:
Określeniem, którego nie powinno się używać jest „głuchoniemy”. Jest ono źle odbierane, nacechowane pejoratywnie, ponieważ mówi o osobie „niemej”, co Głusi rozumieją jako „osoba, która nie potrafi się porozumieć”. A Głusi mają swój język, potrafią się komunikować, więc nie czują się niemi[9]. Jest to słowo przestarzałe, wciąż używane m.in. przez lekarzy, jednak Głusi walczą o usunięcie go ze słownika (podobnie, jak słowo „inwalida” czy „niepełnosprawny” zostało wyparte przez zwrot „osoba z niepełnosprawnością”).
Większości słyszących wydaje się, że bez słuchu nie można normalnie funkcjonować, jednak głusi na całym świecie udowadniają, że nie jest to prawdą. Zgodnie ze stwierdzeniem głuchego rektora Uniwersytetu Gallaudeta – Thomasa Hopkinsa Gallaudeta: „Głusi mogą wszystko, tylko słyszeć nie mogą”, głusi mogą studiować, pracować, prowadzić samochód, wychowywać dzieci, tworzyć sztukę [7], a nawet tańczyć czy komponować muzykę (jak Beethoven).
Głusi porozumiewają się przy pomocy języka migowego – wizualnej formy komunikacji, w której rozmaitym gestom i mimice przypisane jest znaczenie.
Nie istnieje jeden, uniwersalny język migowy. Podobnie jak słyszący, Głusi w różnych krajach czy rejonach geograficznych posługują się różnymi językami migowymi. W Polsce jest to polski język migowy (PJM), w Niemczech niemiecki język migowy (Deutsche Gebärdensprache – DGS), w USA amerykański język migowy (american sign language – ASL), a w Wielkiej Brytanii brytyjski język migowy (british sign language – BSL) itd. Oprócz tego w językach migowych występują liczne dialekty[7].
Języki migowe są trudne do zapisania, a co za tym idzie do zunifikowania. Dlatego dialekty w języku migowym są znacznie bardziej widoczne niż w języku fonicznym. Nie sprawia to jednak, że Głuchy z Krakowa i Głuchy z Warszawy, czy dowolnych innych części Polski nie będą w stanie porozumieć się w PJM. Niektóre znaki się różnią, ale język pozostaje ten sam.
Niektórzy głusi uczą się amerykańskiego języka migowego (ASL) i w ten sposób mogą się porozumiewać. Nie jest on jednak tak popularny jak język angielski wśród języków fonicznych. Dlatego opracowano international sign (IS). Jest to zbiór znaków, stanowiących wzór w komunikacji międzynarodowej. Są to jednak tylko słowa (znaki), bez określonej gramatyki. Każdy głuchy miga te znaki wg gramatyki swojego języka migowego. International Sign pozwala komunikować się np. na konferencjach międzynarodowych, nie stanowi jednak odrębnego języka, a system[9].
PJM, czyli polski język migowy jest językiem naturalnym, którym posługują się Głusi w Polsce, a także pierwszym językiem dzieci, których rodzice są Głusi. PJM ma własną gramatykę, słownictwo i zwroty, ma więc niewiele wspólnego z językiem polskim[5]. Dlatego dla osób, które wychowały się w głuchych rodzinach język polski jest językiem obcym, a pierwszym językiem jest PJM[2].
SJM to system językowo-migowy. W przeciwieństwie do PJM nie jest językiem naturalnym, tylko sztucznym systemem, który miał ułatwić osobom słyszącym komunikację z głuchymi[8]. Są to wybrane znaki PJM migane zgodnie z gramatyką języka polskiego. To połączenie sprawia, że dla osoby Głuchej, która nie zna języka polskiego, zdanie migane w SJM może być zupełnie niezrozumiałe.
Własna kultura i język dają Głuchym poczucie jedności i przynależności. Wyróżniają
Głuchych spośród innych grup osób z niepełnosprawnościami.
Osoby niesłyszące wśród innych Głuchych nie czują się niepełnosprawne. W codziennym życiu zmagają się z wieloma
trudnościami i brakiem zrozumienia. W środowisku Głuchych czują się o wiele swobodniej, przestają odczuwać opresję[1].
Za wyznacznik przynależności do społeczności Głuchych uznaje się znajomość języka migowego.
Język migowy jest najwyżej cenioną wartością kulturową, dlatego jego opanowanie jest kluczowe, jeśli
chce się być częścią tej kultury[1].
Wynika z tego, że można być głuchym (przez małe "g"), ale nie należeć do kultury Głuchych,
a można być słyszącym i Głuchym.
Głusi są z reguły bezpośredni, otwarci i skłonni do kontaktu fizycznego[7]. Żeby móc porozumieć się w języku migowym, trzeba nawiązać kontakt wzrokowy. Sposoby, w jakie Głusi zwracają uwagę drugiej osoby [3]:
Część z tych zachowań mogłaby zostać uznana za niekulturalne wśród słyszących, jednak wśród Głuchych są zupełnie naturalne.
Kolejnym elementem wyróżniającym kulturę Głuchych jest zwracanie się do innych. Głusi od razu przechodzą na "ty", nie ma wśród nich zwyczaju zwracania się per Pan/Pani do nowo poznanych osób. Pozwala to na skrócenie dystansu i większą otwartość.
Do innych zwyczajów charakterystycznych dla Głuchych należy między innymi życzenie "smacznego" podczas posiłków. Znak smacznego pokazuje się muskając policzek dwoma palcami, jednak na przykład kiedy każdy skupiony jest na swoim talerzu, nikt nie zauważy migania. Dlatego Głusi pukają dwukrotnie w stół, żeby życzyć smacznego innym osobom. Dzięki temu poczują one wibracje i zwykle odwrócą się, żeby podziękować.
Charakterystyczny jest także sposób, w jaki Głusi biją brawa. Opiera się on na formie wizualnej, a nie dźwiękowej. Oklaski wizualne polegają na wykonywaniu gestów jak przy wkręcaniu żarówki, energicznie i obiema dłońmi. Sprawia to, że osoba Głucha nagrodzona takimi brawami widzi wiele falujących dłoni.
Uniwersytet Gallaudeta to pierwsza i jedyna na świecie uczelnia humanistyczno-artystyczna dla głuchych i słabosłyszących, na której językiem wykładowym jest ASL (american sign language). Aby uzyskać więcej informacji, warto odwiedzić stronę uniwersytetu.
PJM (polski język migowy) – język naturalny używany przez Głuchych w Polsce. Ma własną gramatykę i słownictwo. Podstawowymi elementami tego języka są gesty, przestrzeń i mimika.
SJM (system językowo-migowy) – sztuczny system komunikacji stworzony w latach 70., żeby ułatwić słyszącym porozumiewanie się z głuchymi. Nie jest językiem naturalnym a jedynie systemem znaków miganych wg gramatyki języka polskiego.
